Nhắm mắt nuốt liều món ‘độc’ của đồng bào Rơ Măm

Ít ai đủ can đảm đưa món gỏi cá sống kiến vàng này lên miệng mà không run tay. Nhưng khi đã đủ gan đưa vào miệng rồi, chắc chắn hơn không có ai lắc đầu.

Đưa miếng gỏi cá kiến vàng cuốn lá sung vào miệng, từ từ nhai… vị chua chua, chan chát, ngòn ngọt, beo béo, thơm nồng… cùng hòa quyện trên vị giác

Mới nhìn đã nức tiếng gà

Trong chuyến du ngoạn dài về làng Le của đồng bào Rơ Măm ở xã Mo Rai, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum, ngoài ra câu truyện kỳ bí, tôi còn có thêm thêm cơ hội thưởng thức món “độc” không được mới rất nhiều loài năm trước đó của đất nước láng giềng ít người nhất VNĐ này. Đó là món gỏi cá sống trộn kiến vàng.

nấu món nhậu gỏi cá kiến vàng qua không ít quá trình cắt dán, kỳ công, cẩn thận quá trình cắt dán cắt dán hàng đầu là làm công việc những công việc thịt cá, bằm nhuyễn. Ảnh: Phúc Lập.

Già làng làng Le, ông A Blong kể, người Rơ Măm vốn sống hòa tâm hồn với núi rừng, săn bắt, hái lượm bằng những đồ giải trí thô sơ, nên toàn vùng những thức ăn mặn từng ngày của đồng bào cũng mặn mà dân dã, sơ sài.

Món gỏi cá trộn kiến vàng khởi nguồn từ từ câu truyện một nhóm người thuê rừng, lạc mãi trong rừng sâu, họ đi mãi mà dường như không săn được thú nuôi nào, mưa tầm tã nên họ mất thăng bằng đốt lửa. Đến bờ suối, họ dừng nghỉ chân, vừa đói vừa mệt, thấy mấy loài cá nhỏ bắt được lúc đi treo toòng teng trên cây đã bị đàn kiến vàng bu kín. Một người đói quá nên Ví dụ loài cá đưa lên miệng cắn, nhai luôn cả sóng vỗ kiến bu bên ngoài, với tay vặt vội nắm lá rừng gần đó ăn chung cho bớt tanh. Thật lạ, càng nhai càng thấy ngọt, bùi, béo, mà dường như không thấy mùi vị tanh của quốc tế.

Rũ kiến vàng từ trên cây rừng. Ảnh: Phúc Lập.

Vậy là cả nhóm người ào xuống suối, bắt cá lên, tổ kiến vàng ngay trên cây, họ rũ xuống tay, ăn chung với những xe và lá rừng. Ai nấy đều không được thấy thật tuyệt vời miệng. món mặn mặn này sau một được dân làng truyền tai nhau đến thời buổi này không những thế, gỏi cá kiến vàng còn trở thành thức ăn mặn cổ điển, mất thăng bằng thiếu trong các công việc lễ hội lớn, và dùng để mời khách quý.

“Không biết lời giảng nghĩa này có đúng không nào Chỉ biết nó là thức ăn mặn đặc thù để người Rơ Măm luôn nhớ về tổ tiên, cội nguồn”, ông A Blong nói.

Ông A Blong cho biết, thức ăn mặn này thế nhưng đơn giản, xăng chỉ có ra suối, ra rừng một thời gian về là có, nhưng là thức ăn mặn đặc thù của đồng bào. Kiến vàng và trứng là thức ăn mặn từng ngày, và bị nấu canh, trộn gỏi, xào với rau, thịt thú rừng. món mặn mặn không dừng lại ở đó có thế ngon mà còn vì do có thêm kết quả tốt nhất mát gan, tiêu độc. Riêng trứng kiến vàng là thức ăn mặn bồi dưỡng giảng nghĩa một hồi, đến cuối ông chốt bằng câu: “Để tôi bảo thằng A Khải ra suối bắt mấy loài cá về làm đãi anh. Nhanh thôi”.

Trộn cá với kiến. Ảnh: Phúc Lập.

Khi mặt trời gần lên đỉnh núi thì có lẽ rằng ai Khải về, trên tay xách một xâu cá mới bắt ngoài suối, con nào còn nấy còn giãy đành đạch. A Khải vào bếp, chọn ra vài con to cỡ 3 - 4 ngón tay, rửa sạch ruột, dùng muối chà sát trong bụng cá, bên ngoài, xong rửa lại. Khi những loài cá ráo nước, anh tiến hành khởi công lọc xương, thái lát mỏng. Bàn tay thuần thục của anh ấy cho thấy, có lẽ rằng anh đã trải món này từ nhiều năm dài nay.

“Tôi nhìn cha tôi nấu món uống bia,rượu này từ bé, nên vững mạnh chẳng cần ai dạy cũng biết làm. nấu món nhậu này qua không ít quá trình cắt dán cầu kỳ, tỉ mỉ, muốn gỏi cá kiến vàng ngon, phải chọn đúng loại thuốc cá, nêm nếm nước để chấm đúng liều. Lọc cá cũng phải ghi nhận cách, còn nếu như không sẽ không còn lọc hết xương, ăn không ngon”, A Khải nói.

Sau khi những loài cá được thái xong, A Khải tiến hành khởi công quá trình cắt dán thứ hai là băm nhuyễn cá, tiếng dao uyển chuyển trên thớt gỗ làm xao động cả một năm góc làng Le. Món cá sau sinh sản băm nhuyễn được trộn chung nhiều loại rau thơm, tiêu, ớt xanh, muối. Rồi A Khải dùng đôi chân tay rắn chắc nắm cá trên tay vắt kiệt nước. “Giờ vào rừng lấy kiến và lá rừng trộn nữa là để để xong”, A Khải nói rồi bưng thau cá vừa băm nhuyễn, xăm xăm đi vào hoạt động rừng. Công ty bước theo.

Già làng A Blong (phải), thử trước món gỏi cá kiến vàng trước khi dán mời khách. Ảnh: Phúc Lập.

A Khải cho biết, kiến vàng trong rừng rất nhiều, trong vườn nhà cũng nóng lên Kiến vàng là một trong những mỗi số những loài côn trùng nhỏ có ích đối với tất cả cây trồng, chúng ăn hệ Color Color sâu, côn trùng nhỏ gây hại khác. Đặc biệt, trứng kiến vàng to như hạt gạo, thơm, béo, ăn thật tuyệt vời. “Vì thế, khi lấy kiến mình phải thật nhẹ nhàng, không lấy hết trứng, không thể đảo lộn cây xanh vùng bị đau kiến làm tổ. còn nếu như không chúng sẽ tan đàn, sóng vỗ kiến sẽ lang thang như người không dám gan nhà”, A Khải nói.

Thực sự là thật tuyệt vời!

Khi thấy tổ kiến, A Khải một tay hứng thau cá phía dưới, tay còn lại anh dùng sống dao gõ nhẹ vào tổ kiến, sau một rung nhẹ cây cỏ những con sóng sóng sóng sóng sóng kiến vàng rơi lở tở xuống thau cá phía dưới, bò quềnh quàng.

Sau khi trộn xong gỏi cá và kiến vàng, vẫn giữ được giữ được sóng vỗ kiến vàng còn sống, bò ngổm ngổm, nhưng A Ren từ chối sao. Ảnh: Phúc Lập.

Sau khi trộn xong gỏi cá và kiến vàng, vẫn giữ được giữ được sóng vỗ kiến vàng còn sống, bò ngổm ngổm, nhưng A Ren từ chối sao. Ảnh: Phúc Lập.

Sau khi thau cá đã nhung nhúc đàn kiến vàng, A Khải tách tổ kiến, gõ nhẹ, những hạt trứng kiến to cỡ hạt gạo, màu trắng đục, rơi lở tở xuống thau cá. Anh buông tổ kiến, ngồi bệt xuống lớp lá rừng khô, tiếp tục nhào, trộn món gỏi cá, kiến. “Xong rồi, để một thời gian cho kiến thấm vào cá nữa là để để ăn thôi”, A Khải nói.

“Riêng trứng kiến, có 2 cách trộn, là tính trộn chung ngay từ đầu, bóp nhuyễn cùng kiến, các phương pháp này khiến trứng nát, tan với những xe, kiến, khi mặc được cảm thấy được ngay vị béo của trứng. Còn quy trình: 2 là trứng để riêng, sau sinh sản bóp nhuyễn cá và kiến xong mới cho trứng kiến vào trộn nhẹ. Trứng không nát, khi mặc có được cái thú vị là được cảm thấy từ từ những hạt trứng kiến vỡ trong miệng”, A Khải nói.

trong mỗi lúc trộn gỏi, lâu lâu A Ren lại nhón một miếng nhỏ đưa lên miệng ăn thử xem những đã "thấm" kiến, nước để chấm chưa. Ảnh: Phúc Lập.

Trở lại nhà A Khải, đã có website sẵn một rổ lá sung, lá lộc vừng để sẵn. Già làng A Blong tha hồ ngồi xuống nền nhà, bốc một miếng gỏi cá, bỏ lên lá sung, cuốn và đưa lên miệng, vùa nhai chậm lại vừa xuýt xoa. sau đó 1 ông làm một cuốn tương tự, dúi vào tay tôi.

Cầm miếng gỏi cá trong tay, tôi chậm lại đưa lên mũi…, không thấy mùi vị tanh của quốc tế sống, chỉ thấy mùi chua chua, thơm nồng của tiêu, ớt, mùi ngai ngái lá sung, tôi nhắm mắt đi vào miệng, từ từ…nhai. cảm giác cồn cào cồn cào ớn ớn ban đầu dần mất đi. Thay vào là tính được cảm thấy vị chua, chát, bùi, béo, ngọt trên vị giác Có lẽ, cảm giác cồn cào ghê đơn giản do thị giác, khi thấy ngay cá sống, sóng vỗ kiến bỏ lổm ngổm, và những động tác nhào nặn… bằng tay không.

 

Ông A Ren vừa rũ kiến xuống thau gỏi cá vừa bắt sóng vỗ kiến đưa lên miệng nhai. Ảnh: Phúc Lập.

Buổi tối, cửa hàng tìm tới nhà già A Ren, một trong những mỗi số những bô lão có uy tín, được lòng người dân Hà Nội nhất ở làng Le. Ông không dừng lại ở đó có thế được dân làng tin vào chọn là kẻ tắm máu cho thần Yang Plut, mà còn vì do là một trong những mỗi số những cây đại thụ về văn hóa truyền thống cổ điển cổ điển Rơ Măm. Khi cửa hàng đến, tình cờ thấy ông đang dần nấu món uống bia,rượu gỏi cá kiến vàng, thế nhưng trời đã sập tối.

“Bắt kiến vàng dễ lắm, không phải bận tâm vào rừng đâu, chỉ có mắc một số cách hay thịt sống lên cành cây, một thời gian kiến vàng kéo đến đủ nấu món uống bia,rượu gỏi cá rồi. nhưng vẫn không dám gan trứng. Kiến vàng làm nhiều món lắm, nấu canh, xào thịt, ăn sống với rau, nhưng thích hợp nhất là làm công việc những công việc gỏi cá. Kiến vàng nằm tại chua, trộn với những xe sống, để một lúc là tất cả những gì hết mùi vị tanh, cá cũng chính là luôn. Vì kiến vàng có uy tín axit mà. Gỏi cá của những người Rơ Măm cửa hàng từng đoạt giải ở cái hội thi nấu ăn của tỉnh rồi đấy”, già A Ren tự hào.

Đa số mỗi tộc người thiểu số ở Tây Nguyên đều sở hữu một hay nhiều thức ăn mặn cổ điển, nói lên nét văn hoá đặc thù của đất nước láng giềng mình. Đồng bào Rơ Măm có món gỏi cá kiến vàng, đồng bào Ê đê có món măng nướng xào “vêch” bò (lòng bò được sản xuất rất kì công để vô hiệu hóa mùi hôi, đem xào với măng đã nướng chín). Đồng bào Cơ Tu có món “Ra rá” (các món thịt rừng hay ếch, chim, cá trộn với măng, hệ Color Color nước để chấm, cho vào ống lồ ô nướng lên), đồng bào Cor có món ong bò vẽ vẽ trộn măng…, đều là tất cả những gì nét văn hóa truyền thống cổ điển nhà hàng ăn uống riêng cực kì đặc sắc”.

Bà Đậu Ngọc Hoài Thu, Phó trưởng phòng quản lý và vận hành di tích Văn hóa, Sở VH-TT&DL Kon Tum